[تالار گفتمان ساده دل]

تالار گفتمان ساده دل  منطقه آزاد  عمومی  ادبـــی - مــذهــبــی   احـــمد شــــــــــاملو

احمد شاملو در سال 1304 در 21 آذر ماه در خیابان صفی علیشاه تهران از مادری به نام کوکب عراقی و پدری  به نام حیدر که افسر ارتش بود تولد یافت. احمد دوره کودکی و نوجوانی را در شهرهای مختلف ایران گذراند دوره تابستان را در خاش، زاهدان و مشهد گذراند دوره دبیرستان رادر بیرجند، مشهد و تهران به سر برد. از همان آغازین ادوار کودکی با سیر و سفر و تحولات و جست و جوها و رفتن ها در زندگیش رنگ یافت. چنان چه به همراه پدر و خانواده به گرگان و ترکمن صحرا رفتند برای تاسیس تشکیلات از هم پاشیده ژاندارمری در آن خطه.

 از همان عنفوان كودكی الفبای مقاومت و ایستادگی را آموخت و زیر بنای سیاسی كه پشت سر نهاده بود و علاقه وافر او به سیاست در راهی كشیده شد كه عزمی بزرگ را می طلبید چنان چه در سن 17 سالگی روانه زندان شد و سختی ها را در این راه به جان خرید چرا كه آموخته بود استقامت را، پایداری را، آن چنان كه آن را به منصه ظهور رساند و از خود گذشتن را معنایی دیگر آموخت، برای آن كه حرف خود را بالاتر از دردی كه شاهدش بود به تصویر كشاند به شعر و روزنامه نگاری شعر پناه برد تا ترجمان هر آنچه می بیند و می شنود باشد. در سال 1324 به روزنامه نگاری پرداخت و این خود فتح بابی بود. برای این كه بیشتر در جریانات سیاسی قرار گیرد اما چندی نمی گذرد كه باز روانه زندان میشود و سر از زندان متفقین در می آورد.

پس از مدتی كه از زندان آزاد می شود به همراه خانواده به ارومیه می رود و مشغول تحصیل می شود. اما روح پر جنب و جوشش ، روح كاوشگرش او را به ماندن دعوت نمی كرد به تهران سفر می كند و در این بین به سال 1326 اولین ازدواج وی صورت می گیرد. احمد علاوه بر شعر و روزنامه نگاری به قصه نویسی و نوشتن فیلم نامه همت می گمارد. باورها، دردها، دیده ها، شنیده ها را در غالب كلمات چه شیوا و زیبا بیان می دارد كلمات گویی چون جوانه ای می مانند كه در غالب شعر شكفته می شوند و به ثمر می رسند. زیبایی و شیوایی و سادگی اشعار شاملو تحسین برانگیز است و آدمی را متحیر می كند.

17 سال بعد از اولین ازدواجش با آیدا آشنا می شود و با وی ازدواج می كند و در همان حال انتشار مجموعه شعر «آیدا در آیینه» و «لحظه ها و همیشه» را انتشار می دهد.

آنکه می‌گوید دوستت می‌دارم
 خنیاگرِ غمگینی‌ست
 که آوازش را از دست داده است

 

               ای کاش عشق را
                زبانِ سخن بود

 

هزار کاکُلی شاد
                     در چشمانِ توست
 هزار قناری خاموش
 در گلوی من

 

               عشق را
                ای کاش زبانِ سخن بود



آنکه می‌گوید دوستت می‌دارم
 دلِ اندُه‌گینِ شبی‌ست
 که مهتابش را می‌جوید

 

               ای کاش عشق را
                زبانِ سخن بود

 

هزار آفتابِ خندان در خرامِ توست
 هزار ستاره‌ی گریان
 در تمنای من

 

               عشق را
                ای کاش زبانِ سخن بود

احمد شاملو

دهانت را می بویند

مبادا که گفته باشی دوستت می دارم

دلت را می بویند

مبادا شعله ای در آن نهان باشد

روزگار غریبیست نازنین

و عشق را کنار تیرک راه بند تازیانه می زنند

عشق را در پستوی خانه نهان باید کرد

در این بن بست کج و پیچ سرما

آتش را به سوختبار سرود و شعر فروزان می دارند

به اندیشیدن خطر مکن

آنکه بر در کوبد شبانگاه به کشتن چراغ آمده است

نور را در پستوی خانه نهان باید کرد

آنک قصابانند بر گذرگاه ها مستقر

با کنده و ساطوری خون آلود

و تبسم را بر لبها جراحی می کنند

و ترانه را بر دهان

شوق را در پستوی خانه نهان باید کرد

کباب قناری بر آتش سوسن و یاس

ابلیس پیروز مست

سور عزای ما را بر سفره نشسته است

خدای را در پستوی خانه نهان باید کرد

احمد شاملو

عا شقا ن سرشکسته گذشتنند

 شرمسار ترانهای بی هنگام خویش                       

وکوچه ها بی زمزمه ماند                                                               

وصدای پای سربازان شکسته

                    گذشتند خسته بر اسبان تشریح                           

و لته های بیرنگ غروری نگونسار برنیزهایشان                                   

                                                         تراچه سود فخربه فلک بر فروختن

هنگامی که  هر غبار راه لعنت شده نفرینت میکند

ترا چه سود از باغ ودرخت                                 

که با یاسها به داس سخن گفته ای                                                     

آنجا که قدم بر نهاده باشی

گیا ه از رستن تن میزند                           

چرا که تو تقوی باخاک وآب را                                                       

هرگز باور نداشته ای                                                                   

هر آن که سرگذ شت ما سرود بی اعتقاد سربازان تو بود

که از فتح قلعه ی روسپیان باز میامدند                                     

باش تا نفرین دوزخ از تو چه سازد

که مادران سیاهپوش

  داغداران زیباترین فرزندان آفتاب و باد         

هنوز از سجاده ها سر بر نگرفته اند. 

شـــاملو

شعر مرگ
اینک موج سنگین گذرزمان است که در من می گذرد
اینک موج سنگین زمان است که چون جوبار آهن در من می گذرد
اینک موج سنگین زمان است که چو نان دریائی از پولاد و سنگ در من می گذرد

***

در گذر گاه نسیم سرودی دیگرگونه آغاز کرده ام
در گذرگاه باران سرودی دیگرگونه آغاز کرده ام
در گذر گاه سایه سرودی دیگرگونه آغاز کرده ام

نیلوفر و باران در تو بود
خنجر و فریادی در من
فواره و رؤیا در تو بود
تالاب و سیاهی در من

در گذرگاهت سرودی دگر گونه آغاز کردم

***

من برگ را سرودی کردم
سر سبز تر ز بیشه
من موج را سرودی کردم
پرنبض تر ز انسان

من عشق را سرودی کردم
پر طبل تر زمرگ

سر سبز تر ز جنگل
من برگ را سرودی کردم

پرتپش تر از دل دریا
من موج را سرودی کردم

پر طبل تر از حیات
من مرگ را
سرودی کردم

               

سیمین بهبهانی: گوش شاملو به انتقادها بدهـکار نبود

" شعر های خوب احمد شاملو در هوای تازه و بعد از آن جای انتقاد ندارد اما اگر کسی هم از اشعارش انتقاد می کرد، او گوشش بدهـکار نبود."

سیمین بهبهانی که ۳۱ سال با احمد شاملو حشر و نشر داشته، شعر شاملو را "درخشان" و او را انسانی "بسیار مودب و سخن شناس" می داند.

سیمین بهبهانی از تاثیر موسیقی کلاسیک بر شعر شاملو می گوید، از اینکه هنوز هم نمی داند چرا شاملو آن نظرات جنجال بر انگیز را در دانشگاه برکلی درباره جعل واقعیت‌ها در شاهنامه و نژادپرستی فردوسی ابراز کرد و از نگاه مهربانانه شاملو به زنان.

آنچه در پی می آید حاصل گفت و شنودی است که با سیمین بهبهانی، یکی از مهم ترین شعرای زن تاریخ ادبیات معاصر درباره شاملو داشتم:

"نگاهش به زنان بسیار مهربان است. خودش هم نسبت به زنان خیلی مهربان بود." خانم بهبهانی اضافه می کند: "آقای شاملو وقتی با آیدا آشنا شد به او بسیار وفادار بود و وفادار ماند." با گفتن این جملات، خنده شیرینی می کند و ادامه می دهد:"... اما این مانع از آن نبود که از زنان خوشش نیاید."

او بلافاصله می گوید که تمام انسان های بزرگ همین طورند و تاکید می کند که شوخی کرده:

"ویژگی مهم شاملو، ادب او، احترامی که قایل بود، حق شناسی اش، جا و سخن شناسی اش بود. او به خوبی می دانست که با هر کس چه طور صحبت کند و چطور رفتار کند. در طول مدتی که شاملو و آیدا را کنار هم می دیدم هیچ نوع لغزشی از او ندیدم و دلیل آنکه زن ها را بسیار محترم می داشت این بود که بخشی از زندگی وجود خودش را به آیدا بخشید."

سیمین بهبهانی می گوید پیش از هوای تازه با شعر شاملو آشنا بوده اما بعد از انتشار این مجموعه با آن انس گرفته است:

" به عنوان یک شاعر هم‌دوره، اشعار او را می خواندم اما بعد از انتشار هوای تازه شعرهایش را بسیار پسندیدم. با اینکه تنها قسمتی از این کتاب، روش آینده شاملو را مشخص می کند و هنوز سرگردانی دارد در این کتاب، پس از آن شاملو سبک خاص خودش را اتخاذ کرده که سبکی درخشان بوده، هست و خواهد ماند."

در بیان نقاط قوت اشعار احمد شاملو، خانم بهبهانی می گوید:" سبک ویژه شاملو مرهون اطلاعاتش از متون قدیم و به ویژه تاریخ بیهقی است."

خانم بهبهانی هم مانند بسیار دیگر از صاحبنظران در عرصه شعر معتقد است اشعار شاملو " بی وزن " و" بدون موسیقی" نیستند.

او می گوید:" شاملو بعد از اینکه در هوای تازه خودش را نشان داد، وزن های قدیم شعر را به کلی کنار گذاشت و شروع کرد به پرداختن به آهنگ طبیعی کلمات که از روی متون قدیم در گوشش نشسته بود."

سیمین بهبهانی تاکید می کند که احمد شاملو علاقه ویژه ای به گوش دادن به سمفونی ها داشته و همین سمفونی ها هم او را در آفرینش یک موسیقی نرم و ملایم در اشعارش راهنمایی کرده اند.


سیمین بهبهانی در مراسم تشیع پیکر شاملو

او می افزاید که حتی یک کلمه از شعر شاملو را نمی توان جابه جا کرد و در صورت تعویض، کمبودی مشاهده می شود که ریشه در همین هارمونی موسیقایی دارد.

به نظریه برخی کارشناسان ادبی اشاره می کنم که معتقدند زبان فاخر شاملو طیف مخاطبانش را محدود می کند و از خانم بهبهانی سوال می کنم که آیا با این نظریه موافق است.

او کماکان با تاکید بر ارزش موسیقی اشعار شاملو و اینکه مردم نباید همواره از شعر انتظار وزن عروضی داشته باشند، می گوید: "ممکن است بردی که به عنوان مثال شعر فریدون مشیری در بین مردم دارد، شعر شاملو نداشته باشد اما در عوض خوانندگان شاملو و مخاطبانش آدم های "نوع دیگری" هستند که کلام فاخر را دوست دارند."

از خانم بهبهانی درباره روحیه انتقاد پذیری در احمد شاملو با اشاره ای به نظریات جنجال برانگیزی که در دانشگاه برکلی ارایه داده بود، می پرسم. او می گوید: شعر احمد شاملو در مجموعه هوای تازه و بعد از آن "جای انتقاد نداشت ولی اگر کسی هم از او انتقاد می کرد او گوشش بدهـکار نبود چون نظر خودش را درست می دانسته و به آن اعتقاد داشته است."

او نظریاتی را که احمد شاملو در دانشگاه برکلی علیه فردوسی ارایه کرده بود یکی از اشتباهات زندگی شاملو می خواند و می گوید:"نمی دانم او تحت تاثیر چه واقعه ای این نظرات را ابراز کرد." خانم بهبهانی معتقد است که شاملو حتما خودش هم بعدا از گفته هایش پشیمان شده چون بارها گفته که به فردوسی احترام می گذارد.

خانم بهبهانی می گوید در بیان تاثیر فردوسی بر مردم ایران همین بس که در ایلات و عشایر این سرزمین ممکن است برخی مردم سواد نداشته باشند اما حتما یا خواننده شاهنامه هستند یا شنونده آن.

سیمین بهبهانی می گوید "فردوسی با جان مردم ایران بستگی دارد" اما تاکید می کند که شعر ایران اگر بر پا ایستاد به دلیل فعالیت های شاملو، نادر پور، مشیری و امثال آنها بود چون آنها بودند که شعر را به مردم قبولاندند و نیما را تنها نگذاشتند.

[اگر ديگر پاي رفتن مان نيست،باريقلعه باناناين حجت با ما تمام كرده اندكه اگر مي خواهيد در اين ديار اقامتگزينيدمي بايد با ابليسقراري ببنديد!]

اگر ديگر پاي رفتن مان نيست،
باري
قلعه بانان
اين حجت با ما تمام كرده اند
كه اگر مي خواهيد در اين ديار اقامت
گزينيد
مي بايد با ابليس
قراري ببنديد!

برگرفته از نوشتار « برنامه طلوع خورشيد لغو شده است! » / احمد شاملو، تيرماه 1358 نشريه ي « تهران مصور»
 

چه ساده است بهره جویی از انسانی
دوست داشتنش بی احساس عشقی
او را به خود وا نهادن و گفتن ک دیگر نمی شناسمش..

"شاملو"

[سلام خدمت همه ي دوستانشک نیست که زنده یاد احمد شاملو از مفاخر ادبی و فرهنگی ماست. ناصرحریری هم بی تردید از برجسته ترین مصاحبه گران و اندیشمندان عصر ما به شمار می آید. به گفته ی شخص شاملو و به باور نزدیکان او، مصاحبه هایش با حریری از اعتبار ویژه یی برخوردارند. این گفت وشنید ها به تدریج انجام گرفتند، تکامل پذیرفتند و در سه نوبت به چاپ رسیدند. اوایل کار شکل مصاحبه ها چنین بود که حریری پرسش ها را می نوشت وبه شاملو می رساند. شاملو هم عمدتا با اشاره به متن دیگر مصاحبه ها و نوشته هایش پاسخ آن ها را می داد و اگر ضرورت ایجاب می کرد تا نکات جدیدی را مطرح کند، آنگاه رو درروی حریری می نشست و گفت و گو می کرد. دلیل شاملو برای تکیه بر چنین روش مصاحبه یی، پرهیز از دوباره کاری و نداشتن حرفی تازه برای گفتن بود. با این وصف، به مرور ایام، علاقه ی خاص حریری به شاملو همراه با سرسختی و پافشاری مداومش از یکسو و احترام ویژه یی که شاملو برای حریری قائل بود از سوی دیگر، باعث شد که این دو گفت و شنیدی کامل نیزداشته باشند. گفت و شنیدی که در آن با وجود یک دنیا علاقه و احترام متقابل، برخورد اندیشه ها تبلوری توصیف ناپذیر دارد. توجه داشته باشید که اصولا از اصطکاک عقیده هاست که آگاهی تراوش می کند. در این پیام بخشی از بحث حساس این دو اندیشمند را که بر محور بهای سنگین پیشرفت های انسان می گردد، برایتان نقل می کنیم.]

سلام خدمت همه ي دوستان
شک نیست که زنده یاد احمد شاملو از مفاخر ادبی و فرهنگی ماست. ناصرحریری هم بی تردید از برجسته ترین مصاحبه گران و اندیشمندان عصر ما به شمار می آید. به گفته ی شخص شاملو و به باور نزدیکان او، مصاحبه هایش با حریری از اعتبار ویژه یی برخوردارند. این گفت وشنید ها به تدریج انجام گرفتند، تکامل پذیرفتند و در سه نوبت به چاپ رسیدند. اوایل کار شکل مصاحبه ها چنین بود که حریری پرسش ها را می نوشت وبه شاملو می رساند. شاملو هم عمدتا با اشاره به متن دیگر مصاحبه ها و نوشته هایش پاسخ آن ها را می داد و اگر ضرورت ایجاب می کرد تا نکات جدیدی را مطرح کند، آنگاه رو درروی حریری می نشست و گفت و گو می کرد. دلیل شاملو برای تکیه بر چنین روش مصاحبه یی، پرهیز از دوباره کاری و نداشتن حرفی تازه برای گفتن بود. با این وصف، به مرور ایام، علاقه ی خاص حریری به شاملو همراه با سرسختی و پافشاری مداومش از یکسو و احترام ویژه یی که شاملو برای حریری قائل بود از سوی دیگر، باعث شد که این دو گفت و شنیدی کامل نیزداشته باشند. گفت و شنیدی که در آن با وجود یک دنیا علاقه و احترام متقابل، برخورد اندیشه ها تبلوری توصیف ناپذیر دارد. توجه داشته باشید که اصولا از اصطکاک عقیده هاست که آگاهی تراوش می کند. در این پیام بخشی از بحث حساس این دو اندیشمند را که بر محور بهای سنگین پیشرفت های انسان می گردد، برایتان نقل می کنیم.

حریری-فکر می کنید انسان تا ابد در این چنبره باقی می ماند یا سرانجام روزی می رسد که این زنجیرها را از دست وپایش بریزد؟ انسانی که از دوره ی ماقبل غار نشینی به این جا رسیده که طرح فتح منظومه ی شمسی را می ریزد...
 
شاملو-بله انسان در تکنولوژی پیشرفت های حیرت انگیزی کرده است. البته تکنولوژی هیچ ربطی به گرفتاری های اجتماعی ندارد. با وجود این به همین تکنولوژی نگاهی بکنید ببینید برای بشریت به چه قیمتی تمام شده. پیاده شدن انسان در کره ی ماه کار عظیم غرور انگیزی است ولی پایه اش کجا ریخته شد؟ در کارخانه های هیتلر که برای ویران کردن لندن بمب پرنده می ساخت! پرواز به ماوراها دست آورد مسابقه ی وحشت بود. وحشت امریکا وشوروی از پیش افتادن آن یکی. اگر ترس دانشمندان از پیروز شدن هیتلر در ساخت بمب اتمی نبود هرگز به کشف و اختراع این همه وسائل گوناگون عجله نشان داده نمی شد و به این سرعت وارد عصر کامپیوترو انفرماتیک نمی شدیم. ما، نه می توانیم شکوهمندی پیروزی های فضایی را منکر بشویم، نه می توانیم جنگ دوم جهانی را تایید کنیم. حقیقت جزاین است که دانشمندان عصر ما نان شب کودکانشان را از سربازخانه ها گدایی می کنند؟ این سطری است از یک شعر که حدود سی سال پیش نوشته ام.

حریری- شما گفتید(در بخش دیگری از گفت و گو) انسان با طیب خاطر به مسلخ می رود تا از برده گی اش دفاع کند. آیا این حرف به آن معنا نیست که شما تاریخ راتکراری مداوم در نظر می آورید؟ در این صورت از دوره ی برده ی یونان تا کارگر کارخانه های بزرگ روزگار ما واقعا راهی طی نشده؟

شاملو- خب طبیعی است. ما دوره های متعددی را پشت سر گذاشته ایم که اقتضاهای تاریخی ایجاب کرده است. ولی آن برده گی به جای خودش باقی است. فکر می کنید عصر جنگ های صلیبی به پایان رسیده؟ پس لطفا به من بفرمایید سیک ها در هند برای دفاع از چه می جنگند و قربانی می دهند؟ آقای حریری، ما بحث بیهوده یی را پیش کشیده ایم. فریاد را نمی توان با نجوا منتقل کرد تا به گوش همسایه که هنر شنیدن نیاموخته است نرسد. گرفتاری اصلی این است.

حریری- ولی شما موضوع بردگی انسان را مطرح کردید...

شاملو-شما هم مثل آن "شهریار کوچک" اثر معروف آنتوان دوسن نگزوبه ری که در فارسی به "شازده کوچولو" معروف است، تا به جوابتان نرسید ، دست بر نمی دارید. آن برده گی که من عرض کردم خرافه پرستی ناشی از حقارت انسان واره هایی است که به خرافه زنده گی می کنند. بگذارید مطلب را از جای دیگری نگاه کنیم: همه ی ما ته دلمان خواستار و پرستنده ی چیزی هستیم که اسمش "آزادی" است. ولی من هنوز به کسی برنخورده ام که بتواند معنای دقیق این کلمه را برایم روشن کند. آزادی یعنی چه؟ یعنی این که من بتوانم از طرف ممنوع کوچه ی یک طرفه راننده گی کنم؟ یعنی اگر از چیزی عصبانی باشم حق دارم به اولین کسی که رسیدم لگدی حواله کنم؟ آزادی به وسعت کهـکشان نیست. حتا آن جمله ی قدیمی "چاردیواری اختیاری" خودمان هم حرف کاملا بی معنایی است. چون اگر شما صدای موسیقی تان را قدری بلندتر کنید، همسایه تان می تواند "قانونا" تحت پیگرد قرارتان بدهد. آزادی از نظر من یعنی قبل از هرچیز عروج انسان از طریق رها شدن از خرافات. آدمیزاد خرافه پرست از برده گی و جهل خودش دفاع می کند و مرا هم با خودش به برده گی می کشاند. موافقت کنید که از خیر این بحث بگذریم. عاقل را اشاره یی کافی است.

حریری- آقای شاملو، چیزی را که شما خرافه ووهم تلقی می کنید شاید یکی دیگر خرافه ووهم تلقی نکند. منظورم این است که احتمالا صاحب تفکری که شما خرافه عنوان می کنید هم به قدر دلایلی که شما می آورید برای اثبات خرافه نبودن عقایدش دلیل داشته باشد. از این گذشته این همه پیشرفت تکنیکی و علمی آیا خودش به معنای رهایی از اوهام وخرافات نیست؟

شاملو-این دو مقوله هیچ ارتباطی با هم ندارد. من دانشمند ریاضی دیده ام که به اباطیلی از قبیل چشم بد و نظر خوردن و شوم بودن صدای جغد هم اعتقاد دارد. ضمنا آدم خرافاتی دلایلش هم خرافی است. آن خیل گرسنه ی هندی که گاو را مقدس می داند و بچه شان تو بغل شان از گرسنگی می میرد و اگر بخواهید به خرافی بودن عقیده اش متقاعدش کنید شما را لامذهب و خونتان را مباح می داندچه دلیل خرد پسندی می تواند در آستین داشته باشد؟ او دارد با عقیده اش از جهل و گرسنگی اش دفاع می کند. پیشنهاد می کنم دور این بحث را قلم بگیریم.

حریری- باشد، موافقم. جز صرف نظر کردن از این بحث چاره ی دیگری هم به نظر نمی رسد. باید همانطور که شما می گویید از خیر سر این ماجرا گذشت، چرا که در این مساله ما کاملا به دو گونه ی متفاوت می اندیشیم. من احساس می کنم که انسان هرروز گامی هرچند کوچک برای آزادی خویش بر می دارد. من نمی توانم تصور کنم که کارگر امروزی به همان سرنوشتی گرفتار باشد که کارگر دوره ی سرواژ دیروز. من هنوز آن داغ هایی را که بر پیشانی مردان سرزمین ما می زدند تا از روستاهای خویش نگریزند احساس می کنم. با همه ی وجودم میبینم ولمس می کنم. من نمی توانم تصور کنم که وضعیت روشنفکرانی که به فرزندان خود پند می دادند زمستان ها را با برده گان و تابستان ها را با زنان در آمیزید ( قابوس نامه، به تصحیح سعید نفیسی، چاپ اول، باب هفدهم) با روشنفکر امروزی در همه ی نشیب و فرازهایی که در زنده گی اش وجود دارد، یکی ببینیم. چرا که او قادر نبود بجز آن، به زنده گی دیگری بیندیشد و روشنفکر امروزی حتا قادر نیست تا لحظه یی چنان زنده گانی یی رادر نظر آورد. مردان آن روز آن چه را بر آنان می گذشت سرنوشت محتوم خود می دانستند و تنها بدین دل خوش بودند که آن سرنوشت با ظرافت بیشتری بر آنان فرود آید و گرفتاری روشنفکر ما دراین است که نمی تواند اصولا چیزی را به عنوان سرنوشت بپذیرد. واضح است که باید از خیر سر این ماجرا درگذریم، چرا که کاملا به دو گونه ی متفاوت می اندیشیم.

شاملو- اگر روشنفکر چیزی به اسم سرنوشت را بپذیرد گرفتاری اش حل می شود؟ ضمنا شما یقین دارید آن تجویز کننده ی برده یا مقدس شمارنده ی گاو "روشنفکر" بوده؟ انگار مجبوریم برگردیم و اول تکلیف مان را با معانی کلماتی که به کار می بریم، روشن کنیم! به هر حال بگذریم.

برگرفته از گفت و شنید ناصرحریری با احمد شاملو

و درد

      در جانِ سایه

         به تبسمی عمیق شکوفید.

                       ...و سپیده‌دم با دست‌هایت بیدار می‌شود

[I love all the people of the world]

شما اجازه ديدن اين عکس را نداريد .
لطفا ابتدا در انجمن ثبت نام و يا به انجمن وارد شويد .

[آرمان هنر عروج انسان است. طبعا كسانی كه جوامع بشری را خرافه‌پرست و زبون می‌خواهند تا گاو شیرده باقی بماند آرمان‌خواهی را "جهتگیری سیاسی " وانمود می‌كنند و هنر آرمان‌خواه را "هنر آلوده به سیاست" می‌خوانند. اینان كه اگر چه مدح خودشان را نه آلودگی به سیاست بل كه "ستایش حقیقت" به حساب می‌آورند، در همان حال برآنند كه هنر را جز خلق زیبائی حتا تا فراسوهای "زیبائی محض" وظیفه‌ئی نیست. من هواخواه آن گونه هنر نیستیم و هر چند همیشه اتفاق می‌افتد كه در برابر پرده‌ئی نقاشی تجریدی یا قطعه‌ئی "شعرمحض فاقد هدف" از ته دل به مهارت و خلاقیت آفریننده‌اش درود بفرستم، بی‌گمان ازاین كه چرا فریادی چنین رسا تنها به نمایش قدرت حنجره پرداخته و كسانی چون من نیازمند به همدردی را در برابر خود از یاد برده است دریغ خورده‌ام.سكوت آبمی‌تواندخشكی باشد و فریاد عطش؛سكوت گندممی‌تواندگرسنگی باشد و غریو پیروزمندانه‌ی قحط؛همچنان كه سكوت آفتابظلمات استاما سكوت آدمی فقدان جهان و خداست؛غریو راتصویر كن ! هنرمندی كه می‌تواند با گردش و چرخش جادوئی قلمش چیزی بگوید كه ما مردم فریب خورنده‌ی چپاول و قربانی شونده‌ئی كه بی هیچ تعارف "انسان جنوبی"مان می‌خوانند به حقایقی پی‌بریم: هنرمندی كه می‌تواند از طریق هنرش به ما مردمی كه در انتقال از امروز به فردای خود حركتی در جهت فروتر شدن می‌كنیم و متاسفانه از این حركت نیز توهمی تقدیری داریم آگاهی بدهد چرا باید امكانی چنین شریف و والا را دست كم بگیرد؟ آخر نه مگر خود او هم قطره‌ئی از همین اقیانوس است؟ به قولی: "هنرمند این روزگار همچون هنرمند دوران امپراتوری رم جائی بر سكوهای گرداگرد میدان ننشسته است كه خواه از سر همدردی و خواه از سر خصومت و خواه به مثابه یكی تماشاچی بی طرف، صحنه‌ی دریده شدن فریب خوردگان را نقش كند. هنرمند روزگار ما بر هیچ سكوئی ایمن نیست، در هیچ میدانی ناظر مصون از تعرض قضایا نیست. او خود می‌تواند در هر لحظه هم شیر باشد هم قربانی، زیرا در این روزگار همه چیزی گوش به فرمان جبر بی‌احساس و ترحمی است كه سراسر جهان پهناور میدان كوچك تاخت و تاز او است و گنهكار و بی‌گناه و هواخواه و بی‌طرف نمی‌شناسد.]

آرمان هنر عروج انسان است. طبعا كسانی كه جوامع بشری را خرافه‌پرست و زبون می‌خواهند تا گاو شیرده باقی بماند آرمان‌خواهی را "جهتگیری سیاسی " وانمود می‌كنند و هنر آرمان‌خواه را "هنر آلوده به سیاست" می‌خوانند. اینان كه اگر چه مدح خودشان را نه آلودگی به سیاست بل كه "ستایش حقیقت" به حساب می‌آورند، در همان حال برآنند كه هنر را جز خلق زیبائی حتا تا فراسوهای "زیبائی محض" وظیفه‌ئی نیست. من هواخواه آن گونه هنر نیستیم و هر چند همیشه اتفاق می‌افتد كه در برابر پرده‌ئی نقاشی تجریدی یا قطعه‌ئی "شعرمحض فاقد هدف" از ته دل به مهارت و خلاقیت آفریننده‌اش درود بفرستم، بی‌گمان ازاین كه چرا فریادی چنین رسا تنها به نمایش قدرت حنجره پرداخته و كسانی چون من نیازمند به همدردی را در برابر خود از یاد برده است دریغ خورده‌ام.

سكوت آب
می‌تواند
خشكی باشد و فریاد عطش؛
سكوت گندم
می‌تواند
گرسنگی باشد و غریو پیروزمندانه‌ی قحط؛
همچنان كه سكوت آفتاب
ظلمات است
اما سكوت آدمی فقدان جهان و خداست؛
غریو را
تصویر كن !
 

هنرمندی كه می‌تواند با گردش و چرخش جادوئی قلمش چیزی بگوید كه ما مردم فریب خورنده‌ی چپاول و قربانی شونده‌ئی كه بی هیچ تعارف "انسان جنوبی"مان می‌خوانند به حقایقی پی‌بریم: هنرمندی كه می‌تواند از طریق هنرش به ما مردمی كه در انتقال از امروز به فردای خود حركتی در جهت فروتر شدن می‌كنیم و متاسفانه از این حركت نیز توهمی تقدیری داریم آگاهی بدهد چرا باید امكانی چنین شریف و والا را دست كم بگیرد؟ آخر نه مگر خود او هم قطره‌ئی از همین اقیانوس است؟ به قولی: "هنرمند این روزگار همچون هنرمند دوران امپراتوری رم جائی بر سكوهای گرداگرد میدان ننشسته است كه خواه از سر همدردی و خواه از سر خصومت و خواه به مثابه یكی تماشاچی بی طرف، صحنه‌ی دریده شدن فریب خوردگان را نقش كند. هنرمند روزگار ما بر هیچ سكوئی ایمن نیست، در هیچ میدانی ناظر مصون از تعرض قضایا نیست. او خود می‌تواند در هر لحظه هم شیر باشد هم قربانی، زیرا در این روزگار همه چیزی گوش به فرمان جبر بی‌احساس و ترحمی است كه سراسر جهان پهناور میدان كوچك تاخت و تاز او است و گنهكار و بی‌گناه و هواخواه و بی‌طرف نمی‌شناسد.

[زمینمرا و تو را و اجدادِ ما را به بازی گرفته است.و اکنونبه انتظارِ آن‌که جازِ شلخته‌ی اسرافیل آغاز شودهیچ به از نیشخند زدن نیست.اما من آنگاه نیز بنخواهم جنبیدحتا به گونه‌ی حلاجان،چرا که میانِ تمامیِ سازهاسُرنا را بسی ناخوش می‌دارم.]

شما اجازه ديدن اين عکس را نداريد .
لطفا ابتدا در انجمن ثبت نام و يا به انجمن وارد شويد .

زمین
مرا و تو را و اجدادِ ما را به بازی گرفته است.
و اکنون
به انتظارِ آن‌که جازِ شلخته‌ی اسرافیل آغاز شود
هیچ به از نیشخند زدن نیست.



اما من آنگاه نیز بنخواهم جنبید
حتا به گونه‌ی حلاجان،
چرا که میانِ تمامیِ سازها
سُرنا را بسی ناخوش می‌دارم.

[بر سرمای درون ...]

بر سرمای درون ...

همه

لرزش دست و دلم

از آن بود که

که عشق

پناهی گردد

پروازی نه

گریز گاهی گردد.

آی عشق آی عشق

چهره ی آبی ات پیدا نیست

و خنکای مرحمی

بر شعله زخمی

نه شور شعله

بر سرمای درون

آی عشق آی عشق

چهره ی سرخت پیدا نیست


غبار تیره تسکینی بر حضور وهن

و دنج رهایی

بر گریز حضور

سیاهی

بر آرامش آبی

و سبزه برگچه

بر ارغوان

آی عشق آی عشق

رنگ آشنایت

پیدا نیست